فصل چهارم - خدمت از ديدگاه مشتري
فصل چهارم
خدمت از ديدگاه مشتر ي
پاروي مورد نظر در اين فصل پاروي فرآيند و اركان كالاست
ارزيابي انواع مختلف خدمت از نظر مشتري
برخي شركتها بخاطر رفتار نامناسب با مشتريان خود گناهكارند . شايد گناه آنها تنها آن باشد كه به انتظارات مشتريان خود توجه كافي ندارند . از سويي دريافتهاي ذهني منفي معلول آن است كه ارزيابي براي خدمت براي مشتريان دشوا راست .
در مورد كالاها مشتريان در صورت عدم رضايت مي توانند كالا را پس دهند اما در مورد خدمت اينطور نيست . در مورد خدمات فرآوري دارايي كه شبيه به كار توليد است مي توان خدمات را دوباره انجام داد .
پيوستار ويژگي محصول :
خاطر نشان شد كه ارزيابي خدمات نسبت به كالا بسيار مشكل تر است . در اين قسمت به تشريح 3 طبقه ويژگيهاي محصول مي پردازيم كه چارچوبي كه مي تواند نحوي ارزيابي مصرف كننده را نسبت به اقلام مختلفي كه به بازار عرضه مي شود تا حدودي ساده كند .
ويژگي محصول : تمام صفات محسوس و نا محسوس يا خدمت كه توسط مشتريان قابل ارزيابي است
1- ويژگيهاي بررسي : مشخصات محصول كه مصرف كننده مي تواند قبل ازخريد به آساني به ارزيابي آن بپردازد . مواد غذايي ؛ پوشاك و ...
2- ويژگيهاي تجربي : ويژگيهاي كاركردي محصول كه مشتريان مي توانند آن را فقط در خلال عرضه خدمت ارزيابي كنند . مانند سينما ، ورزش ، آرايشگاه . و...
3- ويژگيهاي اعتقادي : ويژگيهايي كه حتي پس از خريد هم قادر به ارزيابي آن نيستند . مانند آموزش ، خدمات حقوقي و ...
خدمات نسبت به كالاها از نظر ويژگيهاي تجربي و اعتقادي در رتبه بالاتر و از نظر بررسي رتبه پائين تري دارند .
نامحسوس بودن خدمات :
نامحسوس بودن خدمات بدان معناست كه مشتريان در ارزيابي خدمات نمي توانند به حواس خود تكيه كنند . در مورد خدمات با ويژگيهاي تجربي بالا سعي بر آن است كه ويژگيهاي بررسي محصولات خود را بيشتر كنند . همچنين شركتها مي توانند در صورت محدود بودن ويژگيهاي بررسي از تبليغات استفاده كنند .
اين دشوار براي محصولات با ويژگيهاي اعتقادي بسيار بالا مشكل تر هم هست . گاه براي ايجاد شواهد فيزيكي و القاي خدماتشان به طراحي و نگهداري دقيق مجوزهاي رسمي خود اقدام مي كنند . مانند به نمايش گذاشتن مدارك و مجوزها توسط پزشكان و وكلا
از سويي گاها بازاريابان محصولات با ويژگيهاي بررسي بالا براي بالا بردن جذابيت محصولات خود به ويژگيهاي نا محسوس متوسل مي شوند . مانند تويوتا كه خودروي لكسوس را بسته اي تجملي و اشرافي مي داند نه يك خودروي صرف
تغيير پذيري و مشكلات كنترل كيفي:
پيوستار ويژگي هاي محصول براي ديگر مشخصات برجسته خدمات يعني ميزان مشاركت مشتري در فرآيند توليد هم كاربرد دارد . گاه ارزيابي مشتريان از خدمات به شدت تحت تاثير تقابل شخصي آنها با آرايش فيزيكي موسسه كاركنان و ديگر مشتريان قرار دارد . در خصوص محصولات با ويژگيهاي اعتقادي به توانايي تقابل موثر با مشتريان نياز است .
براي اينكه كيفيت خدمات محصولاتي كه نيازمند تقابل مستقيم با كاركنان خدماتي ماچالشهاي بيشتري نيز داريم چراكه عملكرد انها هر روز با روز ديگر تفاوت دارد .
فرآيند خريد خدمات :
مشتريان براي تامين نيازهاي خود به خريد خدمات مبادرت مي كنند . ارزيابي آنها از پيامد خريدشان بسته به اين است كه در بدو امر چه انتظاري داشته اند . آگاهي نسبي از نيازهاي مشتريان ما را قادر مي سازد تا ازنحوه و دليل و واكنش مشتريان نسبت به ارايه خدمات آگاه شوند .
طبق تحقيقات به عمل آمده در آمريكاي شمالي مردم خواهان تجربيات به يادماندني اند تا ابزار و وسيله و اين فرصت ايده آلي پيش روي سازمانهاي خدماتي توانمند است .
زماني كه مشتري براي رفع نياز خود وارد عمل مي شود فرآيند خريد آغاز مي شود . اين فرآيند نسبت به خريد كالا پيچيده تر هم هست . علت آن نامحسوس بودن و تغيير پذيري خدمات است . بدتر از آنكه گاه مشتريان نمي توانند به طور موثر كيفيت تجربه خود را در خلال يا حتي پس از مصرف خدمت تعيين كنند .
فرآيند خريد در خدمات از 3 مرحله پيش و حين و پس از خريد تشكيل شده است .
مرحله پيش خريد :
تصميم درباره خريد و استفاده از يك خدمت در مرحله پيش خريد گرفته مي شود . در مرحله مشتريان گزينه هاي مختلفي را شناسايي مي كنند . سپس از نظر مزايا و مخاطه آن را ارزيابي مي كنند . در اين مرحله نيازها و انتظارات فرد حائز اهميت است . در مرحله مصرف كننده به جمع آوري اطلاعات و ارزيابي ارايه كنندگان مختلف خدمات مي پردازد .
در اين مرحله مخاطرات ذهني به آن دسته از خدمات اختصاص دارد كه از ويژگيهاي تجربي و اعتقادي بالايي برخوردارند . برخي از مخاطرات ذهني عبارتند از عملياتي ، مالي ، زماني ، فيزيكي ،رواني ، اجتماعي و حسي .
مصرف كنندگان براي كاهش مخاطرات فوق به كارهاي زير دست مي زنند :
جمع آوري اطلاعات از منابع شخصي
اعتماد به شهرت و اعتبار موسسه
دنبال كردن فرصت آزمايش قبل از خريد
پرسش از كاركان مطلع درباره خدمت
بررسي نشانه هاي محسوس
استفاده از اينترنت براي مقايسه محصولات مشابه
مرحله رويارويي خدماتي:
بعد از تصميم به خريد نوبت رويارويي است . معمولا اين رويارويي با دريافت فرم درخواست ، ذخيره سازي يا سفارش ساده آغاز مي شود . در خصوص خدمات با سطح تماس بالا اين رويارويي بيشتر و حساس تر هم هست .
مشتريان تصميمات خود را درباره كيفيت خدمات بر پايه چند عامل قرار مي دهند كه عبارتند از :
1- محيط خدماتي :
2- كاركنان خدماتي :
3- خدمات پشتيباني
مرحله پس از خريد :
در مرحله مشتريان ارزيابي كيفيت خدمات را انجام مي دهند . مشتريان با مقايسه ذهني خود با آنچه از لحاظ ذهني انتظار داشته اند به ارزيابي كيفيت خدمات مي پردازند .
كالاي خدماتي :
تعريف : تمام اركان تجربه خدماتي كه هدف از آن ايجاد فايده براي مشتريان است . بنا به تعريف مديران فداكس : تمام كنش و واكنشهايي كه مشتريان فكر مي كنند آنها را خريده اند .
اركان اساسي و مكمل محصول :
محصول اساسي مزيت اساسي است كه موسسه براي رفع نياز مشتري فراهم مي آورد .
اركان خدمات تكميلي : مزاياي اضافي كه موسسه براي ايجاد فايده بيشتر محصول اساسي فراهم مي آورد
محصول اساسي ماهيت بنيادين شركت را تعيين مي كند . هدف از اركان خدمات تكميلي مزاياي اضافي است و هدف آن ارتقاي محصول اساسي و متمركز كردن محصول شركت از محصولات رقباست .
وقتي صنايع بزرگ مي شوند و رقابت بين آنها تشديد مي.شود محصول اساسي اكثر بنگاه ها به يك كالاي عادي و معمولي بدل مي شود . حفاظت از كالاهاي ابداعي هم در برابر تقليد رقبا بسيار سخت خواهد بود . در اين شرايط اركان خدمات تكميلي از اهميت ويژه اي برخوردار خواهند شد .
رقابت بر سر اركان خدمات مكمل :
هر بنگاهي كه سوداي رهبري دارد بايد تلاش كند محصولات خود را ارتقا ببخشد . همچنين انواع جديدي از آن را وارد بازار كند . اين نوآوريهاي در خور وقت گير و پر هزينه اند . اين نواوري ها به ندرت در يك محصول بالغ پيش مي آيد . بنابراين بسياري از اتفاقات مربوط به محصولات تكميلي است تا بدين طريق ذهنيت مشتري را نسبت به فايده خدمت ارتقا بخشد . در اين دوره داشتن نفكر نسبت به يك چيز اساسي ژنريك و محوري مهم نيست . آنچه اهميت دارد رضايت كلي است كه موضوع را احاطه كرده است .
معمولا در يك صنعت بالغ تمايز با معنا و فايده براي مشتريان از كل سبد اركان خدمات مكمل ناشي مي شود . عملكرد خدمت اساسي محور موفقيت يا نابودي است . اما خدمات مكمل 3 اثر نسبي دارند .
1- موفقيت يا سقوط : بسياري از فعاليتهاي مشترك خدمات مانند دريافت سفارش و رفع مشكلات و ... در اين زمره اند كه در صورتي كه شركتي نتواند به خوبي به انها پاسخ دهد با عدم كفايت مواجه است و در راه سقوط گام بر مي دارد . اين اركان در صنايع مختلف متفاوتند اما بايد در سطحي قابل قبول حفظ شوند .
2- اركان برتري : هر شركت خدماتي بايد به اين موضوع بپردازد كه كدام ويژگي در يك قسمت خاص از بازار است كه براي آن برتري به همراه دارد .
3- اركان رقابتي : هر شركت خدماتي بايد از خود بپرسد چقدر طول مي كشد تا آنكه رقبا با تقليد كردن از ابزاري كه موجب برتري مي شود آن را به ابزار رقابتي تبديل كنند .
با توجه به مشاركت ضعيف دوستان در ارايه پاسخ ، سئوال و انتظاري مطرح نمي شود . موفق باشيد
احسان باقري



























